Eksper raporundan memnun kalmayan çoğu kişi aynı soruyu sorar: itiraz nasıl edilir? Mevzuattaki karşılığı kısadır. Eksperin tespitlerine, raporun sisteme girdiğine ilişkin bildirimden itibaren üç iş günü içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine ikinci bir eksper atanır, onun raporundan sonra yine üç iş günü içinde talep edilirse hakem eksper görevlendirilir. Bu zincirin tamamı usule aittir ve tek yaptığı şey dosyayı bir sonraki aşamaya taşımaktır.
Sonucu belirleyen ise usul değil, o aşamada incelenen veridir. İkinci eksper birinciyle aynı belgelere aynı kabullerle bakarsa, ikinci rapor birincinin daha uzun yazılmış hâli olur. Bu yüzden dosyalarda asıl ayrım, itirazın süresinde yapılıp yapılmadığında değil, itirazın neye dayandırıldığındadır. Bir dilekçe kapıyı açar; kapıdan içeri neyin girdiği ayrı bir iştir.
Her aşamada raporun ağırlığı değişir
| Aşama | Dosyaya kim bakar, rapor ne değerde | Sonucu değiştiren |
|---|---|---|
| Eksper ve itiraz eksperi | Her ikisi de EKSİST üzerinden sıralı atanan sigorta eksperleridir. İtiraz üzerine atanan eksper dosyayı ilk raporun bulunduğu hâliyle devralır; rapor, sigortacının ödemesine esas aldığı tespittir. | Dosyaya yeni bir verinin girmesi. İkinci eksper aynı belgelere aynı kabullerle bakarsa, ikinci rapor birincinin tekrarı olur. |
| Hakem eksper | Branşında en az on yıl bilfiil eksperlik yapmış kişiler arasından atanır. Raporu ekspertiz sürecinin son raporudur; bu aşamadan sonra dördüncü bir eksper istenemez. | Yine incelemeye konu edilen veri. Kıdem, önüne gelen dosyanın içeriğini değiştirmez. |
| Tahkim hakemi ve mahkeme | Sigorta hakemi veya hâkim. Kanun, sigorta eksperlerinin sigorta hakemliği yapmasını yasaklar; bu aşamada dosyaya bakan kişi eksperlik zincirinin dışındandır ve rapor karar değil delildir. | Bilirkişi incelemesi ve tarafın kendi getirdiği uzman görüşü. Rapordaki kabullerin karşısına başka bir teknik kabul konulabilir. |
"Nihai rapor" neyin sonudur
Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği'nin 8. maddesi, hakem eksper tarafından düzenlenecek raporun nihai rapor olarak kabul edileceğini söyler. Bu hüküm ekspertiz sürecini kapatır: aynı dosyada dördüncü bir eksper görevlendirilmesi istenemez.
Raporun bir uyuşmazlıkta ne ağırlık taşıyacağını belirleyen hüküm ise başka bir metindedir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, eksperler tarafından düzenlenen raporların delil niteliğinde olduğunu düzenler. Delil niteliğinde olmak, kesin delil olmak değildir; içeriği tartışılabilir ve serbestçe değerlendirilir. Bir yönetmelik de kanunun çizdiği delil rejimini daraltamaz. Sistemin kendisi zaten iki halkayı ayrı tutmuştur: aynı Kanun, sigorta eksperlerinin sigorta hakemliği yapmasını yasaklar. Uyuşmazlık aşamasında dosyaya bakan kişi, raporu yazan meslek grubundan değildir.
Teknik gerekçe neye benzer
Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde hakemin taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceğini öngörür. Bilirkişi, Komisyon Başkanlığının her yıl düzenlediği listeden seçilir. Yani dosya bir kez daha, bu defa eksperlik zincirinin dışından biri tarafından incelenir. Bu incelemenin ne bulacağı, önüne neyin konduğuna bağlıdır.
Tarafın kendi getirebileceği belge ise uzman görüşüdür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabileceğini açıkça söyler; hâkim gerekli görürse bu kişiyi duruşmaya çağırıp dinleyebilir. Uzman görüşü bilirkişi raporunun yerine geçmez, onunla yarışmaz da. İşlevi daha dar ve daha kesindir: teknik bir raporun hangi noktada tartışmalı olduğunu dosyada görünür kılmak.
Pratikte ağırlık taşıyan gerekçe hemen her zaman aynı biçimi alır. Rapordaki hasarsız piyasa değerinin hangi tarihe, hangi donanım seviyesine ve hangi kilometreye göre kurulduğu; hasarın nitelendirmesinin onarım kayıtlarıyla örtüşüp örtüşmediği; değişmesi gereken bir parçanın onarılmış sayılıp sayılmadığı. Bunlar kanaat değil, kontrol edilebilir kabullerdir. Raporu çürüten de bu kabullerden birinin yerine gerekçesi gösterilmiş bir başkasının konulmasıdır. Bu büyüklüklerin her birinin raporda nasıl göründüğü kümenin ayrı bir sayfasında ele alınmıştır.
İtiraz dilekçesi vermek rapordaki tutarı değiştirir mi?
Kendi başına değiştirmez. İtiraz iki parçadan oluşur: dosyayı bir sonraki aşamaya taşıyan talep ve o aşamada incelenecek gerekçe. Mevzuat yalnızca birincisini düzenler. Talep süresinde yapılmış olsa bile, yeni eksperin önüne raporun kabullerini sarsan bir veri konulmamışsa inceleme aynı sonuca varır.
Hakem eksper, iki rapor arasında ciddi fark varsa kendiliğinden mi atanır?
Hayır. İkincil kaynaklarda sık rastlanan bu bilginin mevzuatta karşılığı yoktur. Yönetmelik bir fark eşiği öngörmez; hakem eksper ataması, itiraz üzerine atanan eksperin raporunun sisteme girdiğinin bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde taraflardan birinin talep etmesine bağlıdır. Talep edilmezse hakem eksper hiç görevlendirilmez.
Hakem eksper raporu nihai sayıldığına göre tutar kesinleşmiş olmaz mı?
Hayır. Nihai olan ekspertiz sürecidir, uyuşmazlık değil. Yönetmelik raporu idari zincirin son halkası yapar; raporun bir uyuşmazlıkta ne ağırlık taşıyacağını ise Sigortacılık Kanunu belirler ve eksper raporlarını delil niteliğinde sayar. Bir yönetmelik, kanunun delil rejimini değiştiremez.
Hakem eksper raporu hakemi veya mahkemeyi bağlar mı?
Bağlamaz. Delil niteliğinde olmak, kesin delil olmak değildir; raporun içeriği serbestçe değerlendirilir. Nitekim tahkim yönetmeliği, çözümü teknik bilgi gerektiren hâllerde hakemin talep üzerine veya kendiliğinden bilirkişi görüşü almasına karar vereceğini öngörür. Bilirkişi de eksper listesinden değil, Komisyonun kendi listesinden seçilir.
Üç iş günlük süre kaçırılırsa tazminat hakkı biter mi?
Hayır. O süre yalnızca ekspertiz süreci içindeki itiraz yolunu kapatır. Tazminat talebinin kendisi sigorta hukukunun kendi zamanaşımı süreleri içinde varlığını sürdürür ve uyuşmazlık tahkimde veya mahkemede görülür. Sürenin kaçırılmasının pratik sonucu, dosyanın idari aşamada bir kez daha incelenme imkânının yitirilmesidir.
Uzman görüşü ile bilirkişi raporu aynı şey midir?
Değildir. Bilirkişi, uyuşmazlığı çözen makam tarafından görevlendirilir. Uzman görüşü ise tarafın kendi getirdiği bilimsel mütalaadır ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu buna açıkça izin verir. İkisi birbirinin yerine geçmez; uzman görüşünün işlevi, teknik bir raporun hangi noktada tartışmalı olduğunu dosyada görünür kılmaktır.
Kaynaklar
- Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği (RG 12.02.2026, 33166), m.8
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, m.22 ve m.30
- Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik, m.16
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.293