Trafik kazası sonrasında araç sahibinin eline genellikle önce bir ekspertiz raporu geçer. Rapor teknik bir dille yazılmıştır, bir tutar içerir ve resmî görünür. Uyuşmazlık büyüyüp dosya yargıya taşındığında bu kez bir bilirkişi raporu gündeme gelir. İki belge birbirine benzediği için çoğu zaman aynı şeyin iki adı sanılır.
Aynı şey değildir. Sigorta eksperi yetkisini Sigortacılık Kanunu'ndan alır ve sigorta süreci içinde görev yapar. Bilirkişi ise Bilirkişilik Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na tabidir ve yargılama sırasında mahkemece görevlendirilir. Aradaki fark yalnızca isim farkı değildir; kimin görevlendirdiğini, raporun neye dayandığını ve sonucun ne kadar bağlayıcı olduğunu değiştirir.
Yedi ölçütte karşılaştırma
| Ölçüt | Sigorta eksperi | Bilirkişi |
|---|---|---|
| Yasal dayanağı | 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu | 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu |
| Kim görevlendirir | Sigorta süreci içinde görevlendirilir. Motorlu araç sigortalarında atama, EKSİST üzerinden sıralı olarak yapılır. | Mahkeme. Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, talep üzerine veya kendiliğinden karar verir. |
| Yetkiyi nasıl kazanır | Sigorta eksperliği ruhsatnamesini alır ve Levhaya yazılır. Levha kaydı için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'ne başvurulur. | Temel eğitimi tamamlar ve bilirkişilik siciline kaydolur. Uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olması aranır. |
| Göreve başlarken | Ruhsat ve Levha kaydı yeterlidir. | Sicile kaydolmak şartıyla yemin ederek göreve başlar. Sicil kaydı üç yıllıktır. |
| Raporun konusu | Riskin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarın miktarı, nedeni ve niteliği. | Mahkemenin görevlendirme kararında açıkça belirlediği, cevaplanması gereken teknik sorular. |
| Rapora itiraz süresi | Üç iş günü. | Raporun tebliğinden itibaren iki hafta. |
| Raporun ağırlığı | Sigorta sürecinde ödemeye esas alınan teknik tespittir. | Delildir, hükmün kendisi değildir. Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. |
İkisinin ortak sınırı
Bilirkişi, raporunda çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.
Bu kural hem Bilirkişilik Kanunu'nun temel ilkelerinde hem de Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alır. Pratikteki karşılığı şudur: teknik rapor, hasarın büyüklüğünü ve niteliğini ortaya koyar, ancak bunun hukuken kime, hangi oranda ödetileceğini belirlemez. Sigorta eksperi bakımından da durum aynıdır; eksperin tespiti ödemeye esas alınan teknik bir sonuçtur, tazminat hakkının kendisi değildir.
Uygulamada en çok gözden kaçan kavram budur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak kendi seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa alabileceğini düzenler ve sadece bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini belirtir.
Uzman görüşünü bilirkişi raporundan ayıran şey, kimin aldığıdır. Bilirkişiyi mahkeme görevlendirir ve bilirkişi, bölge kurulunun hazırladığı listeden seçilir. Uzman görüşünü ise tarafın kendisi alır. Hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden, kendisinden rapor alınan uzman kişinin duruşmaya davet edilerek dinlenmesine karar verebilir.
Bu nedenle teknik bir tespite katılmayan tarafın elindeki imkân yalnızca itiraz etmek değildir. İtirazın teknik bir dayanağı varsa, bu dayanağı belgeye dönüştüren yol uzman görüşüdür.
Araç değer kaybı dosyasında hangisi nerede
Değer kaybı talebi önce sigorta süreci içinde ele alınır. Motorlu araç sigortalarında eksper, EKSİST üzerinden sıralı olarak atanır ve değer kaybı tazminatı da gerçek zarar ilkesi gözetilerek aynı raporda hesaplanır. Bu aşamada karşınızdaki belge ekspertiz raporudur, bilirkişi raporu değildir.
Uyuşmazlık sigorta aşamasında çözülmezse dosya Sigorta Tahkim Komisyonu'na veya mahkemeye taşınır. Teknik bir inceleme gerekiyorsa bilirkişi bu aşamada, görevlendirme kararıyla devreye girer. Yani bilirkişi raporu sigortaya başvururken alınan bir belge değil, yargılama sırasında oluşan bir delildir.
Tarafın kendi inisiyatifiyle alabileceği belge ise uzman görüşüdür. Hangi aşamada ne işe yarayacağı, dosyanın hangi noktada olduğuna ve itirazın neye dayandığına göre değişir.
Eksper raporu ile bilirkişi raporu aynı şey mi?
Hayır. Sigorta eksperi, sigorta süreci içinde hasarın miktarını, nedenini ve niteliğini belirleyen kişidir ve yetkisini Sigortacılık Kanunu'ndan alır. Bilirkişi ise yargılama sırasında mahkemenin görevlendirdiği kişidir ve Bilirkişilik Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na tabidir. İkisi farklı aşamalarda, farklı sıfatlarla görev yapar.
Kendi bilirkişimi seçebilir miyim?
Hayır. Bilirkişiye başvurulmasına mahkeme karar verir ve bilirkişi, bilirkişilik bölge kurulu tarafından hazırlanan listede yer alan kişiler arasından seçilir. Buna karşılık taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak kendi seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa, yani uzman görüşü alabilir.
Bilirkişi raporu hâkimi bağlar mı?
Bağlamaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, hâkimin bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceğini düzenler. Rapor bir delildir; hükmün kendisi değildir.
Bilirkişi hukuki konularda görüş bildirebilir mi?
Hayır. Bilirkişi, raporunda çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Genel bilgiyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye zaten başvurulamaz.
Uzman görüşü nedir, bilirkişi raporundan farkı ne?
Uzman görüşü, tarafların dava konusu olayla ilgili olarak kendi seçtikleri uzmandan aldığı bilimsel mütalaadır. Bilirkişiden farkı, mahkemece değil tarafça alınmasıdır. Hâkim, talep üzerine veya kendiliğinden, kendisinden rapor alınan uzman kişinin duruşmaya davet edilip dinlenmesine karar verebilir.
İki rapor çelişirse ne olur?
Çelişki tek başına bir sonuç doğurmaz; değerlendirme hâkime aittir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, raporda eksik görülen hususların tamamlattırılmasının veya belirsiz hususlarda açıklama yapılmasının talep edilebileceğini, mahkemenin gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla tekrar inceleme de yaptırabileceğini düzenler.
Kaynaklar
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, m.2 ve m.22
- 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, m.2, m.3, m.10, m.11 ve m.12
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.266, m.268, m.279, m.281, m.282 ve m.293
- Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği, 12/2/2026 tarihli ve 33166 sayılı Resmî Gazete